گلچین ادب فارسی

مطالب ادبی

طرح درس آرایه های ادبی

باسمه تعالی

 

طرح درس روزانه                                                                                                     تعداد دانش آموزان : 17 نفر

صفحه ی اول

مشخصات کلّی

نام درس : آرایه های ادبی         زمان لازم رای تدریس : 52 دقیقه           نام دبیر :

موضوع : سجع ، انواع سجع متوازن ، متوازی ، مطرّف                                  مدت جلسه : 90 دقیقه

روش تدریس : دریافت مفهوم                                                                   مقطع : سوم ادبیات متوسطه انسانی

 

 

زمان

فعالیتهای کلّی درس ـ رفتاری

الف ) هدف کلی درس : شناخت سجع در جمله و دریافت مفهوم سجع و انواع آن

هدف های جزئی :

1 ـ دانش آموز می تواند سجع را تعریف کند .

2 ـ دانش آموز می تواند سجع را در جمله تشخیص دهد .

3 ـ دانش آموز می تواند « سجع متوازن » را در جمله تشخیص دهد .

4 ـ دانش آموز می تواند سجع مطرّف را از سایر سجع ها مانند متوازی و متوازن تشخیص دهد . 

ــ

وسایل آموزش مورد نیاز

1 ـ کتاب آرایه های ادبی

2 ـ کاغذ ـ قلم

3 ـ تخته سیاه ـ گچ رنگی و سفید

4 ـ کتاب صناعات ادبی از جلال الدین همایی

ــ

ارزشیابی ورودی

از دانش آموزان می خواهیم فکر کنند و به سؤالات زیر پاسخ دهند .

الف ) آرایه ی سجع در چه کلامی دیده می شود ؟

ب ) سجع متوازن اشتراک در چیست ؟

ج ) سجع در چه نوع نوشته هایی بکار می رود ؟ فایده ی سجع چیست ؟

ــ

فعالیت های قبل از تدریس

1 ـ فراهم کردن نمونه هایی که در آن انواع سجع وجود داشته است .

2 ـ فراهم کردن نمونه هایی که دارای سجع متوازن باشد .

3 ـ فراهم کردن نمونه هایی که دارای سجع متوازی و مطرّف باشد .

4 ـ حضور و غیاب و پیگیری وضعیت غایبین .

5 ـ آگاهی از وضعیت روحی و روانی دانش آموزان .

5 دقیقه

صفحه ی دوم

زمان

ارزشیابی تشخیصی

1 ـ از دانش آموزان می خواهیم اشکالات احتمالی خود را در مورد درس گذشته ( واج آرایی ) ( موسیقی درونی و لفظی ) مطرح کنند .

2 ـ از دانش آموزان می خواهیم واج آرایی را توضیح دهند و مثال بزنند .

3 ـ ابیاتی برای دانش آموزان فراهم می کنیم و از دانش آموزان می خواهیم واج آرایی را در ابیات مشخص کنند .

4 ـ از چند نفر از دانش آموزان می خواهیم خودآزمایی های واج آرایی را که قبلاً انجام داده اند در کلاس حل نمایند و دانش آموزان اشکالات خود را بر طرف نمایند .

30 دقیقه

گام اول                            گام اول

در این مرحله از تدریس برای تشخیص هر کدام از انواع سجع ( سجع متوازن ، متوازی ، مطرّف ) مثال ها و نمونه هایی را به دانش آموزان ارائه می دهیم ؛ برای مثال به منظور تفهیم سجع متوازی ، متوازن ، مطرّف دانش آموزان از میان نمونه ها جملاتی را که سجع متوازی دارند با علامت ( + ) مشخص می کنند نمونه هایی که دارای سجع متوازی هستند با جملات ( - ) و ابیاتی که دارای سجع مطرّف هستند ( × ) مشخص می کنند .

ــ

                                                                                                                                                            متوازن متوازی مطرّف

نمونه هایی برای انواع سجع متوازن ، متوازی ، مطرّف

+

-

+

جمله ی اول

توانگری به هنر است نه به مال و بزرگی به عقل است نه به سال

 

-

 

جمله ی دوم

مال از بهر آسایش عمر است نه عمر از بهر گرد کردن مال

+

 

 

جمله ی سوم

طالب علم عزیز است و طالب مال ذلیل است

+

 

 

جمله ی چهارم

آن که بر دینار دسترس ندارد ، در همه دنیا کس ندارد .

 

 

×

جمله ی پنجم

ملک بی دین باطل است و دین بی ملک ضایع

+

 

 

جمله ی ششم

اول به بانک نای و نی آرد به دل پیغام وی

وانگه به یک پیمانه می با من وفادار کند

 

-

 

12 دقیقه

گام دوم

در این مرحله از دانش آموزان می خواهیم با توجه به نمونه های بالا کلماتی را که دارای سجع هستند مشخص کنند و در جدولی قرار دهند .

شماره جمله

سجع متوازن

متوازی

مطرّف

جمله ی اول

ــ

مال و سال

ــ

جمله ی دوم

عمر و مال

ــ

ــ

جمله ی سوم

عزیز و ذلیل

ــ

ــ

جمله ی چهارم

ــ

ــ

دسترس و کس

جمله ی پنجم

باطل و ضایع

ــ

ــ

جمله ی ششم

ــ

نی ، وی ، می

ــ

5 دقیقه

صفحه ی سوم 

زمان

گام سوم

در این مرحله از دانش آموزان می خواهیم با توجه به نمونه های بالا فرضیه ها و حدس های خود را در گروههای چند نفری یادداشت کنند :

فرضیه های دانش آموزان

دسته ی اول

الف ) کلماتی که از نظر واج پایانی و وزن یکسان هستند ( دسته ی اول سجع متوازی )

دسته ی دوم

ب ) کلماتی که از نظر وزن یکسان هستند ولی واج پایانی آنها یکسان نیست . ( دسته ی دوم سجع متوازی )

دسته ی سوم

ج ) کلماتی که اشتراک در واج پایانی آن ها است ولی اشتراک در وزن نیست . ( دسته ی سوم سجع مطرّف)

5 دقیقه

گام چهارم

فرضیه ها                                                               نمونه ی ابیات و جمله ها                                                  انواع سجع

فرضیه ی اول

هنر چشمه ی زاینده است و دولت پاینده .  

متوازی

فرضیه ی دوم

یکی را لاله و ورد سزاوار است و دیگری را ناله و درد .

متوازی

فرضیه ی سوم

روشن روز تویی شادی غم سوز تویی

ماه شب افروز تویی ابر شکر بار ببار

مطرّف

فرضیه ی چهارم

ملک بی دین باطل است و دین بی ملک ضایع است .

متوازن

فرضیه ی پنجم

خبری که دانی دلی بیازارد تو خاموش تا دیگری بیارد .

مطرّف

فرضیه ی ششم

ای صاحب کرامت شکرانه ی سلامت

روزی تفقدی کن درویش بینوا را

متوازی

12 دقیقه

گام پنجم

در این مرحله از دانش آموزان می خواهیم فرضیه ها و حدس های خود را طبقه بندی کنند .

فرضیه ها

سجع متوازن

سجع متوازی

سجع مطرّف

فرضیه ی اول

ــ

متوازی

پاینده و زاینده

ــ

فرضیه ی دوم

ــ

ورد      و  درد

متوازی

ــ

فرضیه ی سوم

ــ

ــ

غم سوز مطرّف

شب افروز

فرضیه ی چهارم

متوازن باطل و ضایع

ــ

 

فرضیه ی پنجم

ــ

ــ

بیازارد ـ بارد

مطرّف

فرضیه ی ششم

ــ

کرامت ، سلامت

متوازی

ــ

5 دقیقه

صفحه ی چهارم  

زمان

گام ششم

در این مرحله از تدریس ، متن درس و نمونه های آن بررسی می شود به این ترتیب که اگر نکته ای در حین تدریس فراموش شده باشد یا مبحثی بطور کامل برای دانش آموزان جا نیفتاده باشد مطرح می شود تا جائیکه مطمئن شویم اگر نمونه هایی خارج از کتاب به دانش آموزان داده شود به راحتی می تواند مفهوم مورد نظر را مشخص کند . برای تحقق این امر مثال هایی از کتاب به دانش آموزان می دهیم و از آنها              می خواهیم در زمان تعیین شده پاسخ دهند که ( در مرحله ی بعد انجام می شود . )

8 دقیقه

گام هفتم ارزشیابی تشخیصی

در این نمونه هایی خارج از کتاب به دانش آموزان می دهیم و از آنها می خواهیم در زمان تعیین شده پاسخ دهند بعد از اتمام زمان تعیین شده از چند نفر از دانش آموزان می خواهیم پاسخ های خود را بگویید .

 

 

8 دقیقه

تعیین تکلیف برای جلسه ی آینده

1 ـ درس سجع ، سجع متواز ، متوازی ، مطرّف به طور کامل پرسیده می شود .

2 ـ خودآزمایی های درس های مربوطه جواب داده شود .

3 ـ شش جمله ( خارج از کتاب ) مثال بزنید و انواع سجع را در آنها مشخص کنید .

 

 

2 دقیقه

 

+ نوشته شده در  یکشنبه چهارم بهمن 1388ساعت 18:19  توسط قاسمی  |